Ymchwil newydd Met Caerdydd yn archwilio atebion sy'n seiliedig ar blanhigion i fynd i'r afael â heintiau clwyfau cronig

Mae prosiect ymchwil ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd yn ymchwilio i botensial olewau hanfodol sy'n deillio o blanhigion fel triniaethau newydd ar gyfer heintiau clwyfau cronig, her iechyd cynyddol ond sy'n aml yn cael ei hanwybyddu sy'n effeithio ar fwy na 3.8 miliwn o bobl ledled y DU.

Mae heintiau clwyfau cronig yn rhoi baich ar gleifion a systemau gofal iechyd sy'n debyg i gyflyrau fel diabetes a chlefyd cardiofasgwlaidd. Ond mae opsiynau triniaeth yn dod yn fwyfwy cyfyngedig oherwydd y cynnydd mewn ymwrthedd gwrthficrobaidd, felly gydag ychydig o wrthfiotigau newydd yn cael eu datblygu, mae ymchwilwyr yn troi at natur am atebion amgen.

Dywedodd Dr Sarah Hooper, Darllenydd mewn Microbioleg a Heintiau ym Met Caerdydd: "Ers canrifoedd, mae meddyginiaethau sy'n seiliedig ar blanhigion wedi cael eu defnyddio mewn meddygaeth draddodiadol i drin haint. Mae ymchwil fodern wedi cadarnhau bod llawer o blanhigion yn cynnwys cymysgeddau cymhleth o gyfansoddion bioactif sy'n gallu gweithgaredd gwrthficrobaidd a gwrthlidiol. Mae olewau hanfodol a dynnwyd o blanhigion yn y teulu Lamiaceae, fel teim, oregano, basil, rhosmari, a saets, wedi dangos gweithgaredd cryf yn erbyn bacteria niweidiol yn gyson mewn astudiaethau labordy."

Er gwaethaf y canlyniadau addawol hyn, nid yw olewau hanfodol yn cael eu defnyddio ar hyn o bryd mewn gofal clwyfau clinigol. Mae'r rhwystrau yn cynnwys data dynol cyfyngedig, canlyniadau anghyson mewn astudiaethau anifeiliaid, pryderon diogelwch, a heriau sy'n gysylltiedig â safoni dulliau echdynnu a llunio, yn ogystal â chymhlethdod cemegol olewau hanfodol.

Er mwyn mynd i'r afael â'r heriau hyn, sgriniodd tîm Met Caerdydd ddeg olew hanfodol o'r teulu Lamiaceae am eu heffeithiolrwydd yn erbyn dau pathogen clwyfau cyffredin, Pseudomonas aeruginosa ac Staphylococcus aureus. Nod yr astudiaeth oedd nodi pa gydrannau cemegol oedd yn gysylltiedig â'r effeithiau gwrthficrobaidd cryfaf ac i benderfynu a ellid ymgorffori'r olewau mwyaf effeithiol yn llwyddiannus mewn hydrogel amserol sy'n addas ar gyfer clwyfau.

Meddai Dr Hooper: "Mae ein canfyddiadau yn symud ymchwil olew hanfodol y tu hwnt i brofion labordy traddodiadol trwy gysylltu cyfansoddiad cemegol manwl â pherfformiad swyddogaethol mewn model clwyfau realistig. Gall hyd yn oed olewau sy'n dod o blanhigion sy'n gysylltiedig yn agos weithio'n wahanol iawn yn erbyn bacteria. Mae effeithiolrwydd olew nid yn unig yn dibynnu ar ei brif gynhwysion, ond hefyd ar symiau bach o gyfansoddion eraill, sut mae'r olew yn cael ei baratoi, a sut mae'n cael ei gymhwyso neu ei ddarparu."

Bydd cam nesaf yr ymchwil yn canolbwyntio ar dyfu planhigion o dan amodau labordy a reolir yn dynn i sicrhau safoni a chynaliadwyedd da.

"Mae’n dal i fod heriau i'w goresgyn, ond trwy gysylltu profion cemegol manwl â sut mae'r cynhyrchion hyn yn perfformio, a thrwy archwilio ffyrdd gwell i'w darparu, gallem ddatblygu triniaethau clwyfau newydd sy'n seiliedig ar blanhigion a allai helpu i gefnogi iachâd a lleihau dibyniaeth ar wrthfiotigau traddodiadol.

Mae'r prosiect hwn yn rhan o ymdrech gydweithredol gyda'r Athro Chris Wallis, arbenigwr mewn cyfansoddion cynaliadwy o darddiad naturiol, a Matt Bates (MCBA Consulting Ltd) arbenigwr mewn dadansoddi cemegol o samplau cymhleth.