Gallai gwyliadwriaeth diabetes cyfun leihau risgiau iechyd difrifol clefydau, yn ôl ymchwil gan Met Caerdydd

​​Mae ymchwilwyr o Brifysgol Metropolitan Caerdydd wedi datblygu dull newydd o gadw golwg ar iechyd sy’n gysylltiedig â diabetes a allai ganfod y clefyd yn llawer cynharach a lleihau risgiau iechyd difrifol.

Canfu Canolfan Astudiaethau Podiatreg Cymru, sydd wedi’i lleoli ym Met Caerdydd, y gallai cyfuno dangosiadau llygaid a gwiriadau traed mewn un sesiwn hyrwyddo diagnosis cynnar o gymhlethdodau iechyd. Ar hyn o bryd dim ond profion llygaid sy’n gysylltiedig â diabetes sy’n cael eu cynnal fel mater o drefn yng Nghymru. Byddai cyfuno’r profion yn caniatáu ymyriadau amserol a allai atal nid yn unig colli golwg sy’n gysylltiedig â diabetes, ond a allai leihau colli coesau a marwolaeth gynamserol o glefyd cardiofasgwlaidd, tra hefyd yn lleihau costau gofal iechyd.

Cynhaliodd Met Caerdydd brofion dichonoldeb gyda thîm Sgrinio Llygaid Diabetig Cymru (DESW) mewn profion llygaid arferol ar gyfer retinopathi sy’n gysylltiedig â diabetes yn Ysbyty Brenhinol Morgannwg ac Ysbyty Athrofaol Cymru. Yn ystod yr egwyl rhwng cysylltiadau disgyblion a ffotograffiaeth retinol, fel rhan o’r weithdrefn sgrinio llygaid, cafodd cleifion archwiliadau traed i ganfod cyflyrau traed sy’n gysylltiedig â diabetes ar yr un pryd.

O’r 384 o gleifion a gymerodd ran yn yr astudiaeth ddichonoldeb, roedd dros chwarter (26%) o’r cyfranogwyr wedi cael clefyd arterial ymylol (PAD) heb ddiagnosis o’r blaen, cymhlethdod o ddiabetes pan gyfyngir ar lif y gwaed i’r traed.

Mae arweinydd ymchwil podiatreg ym Met Caerdydd, Dr Jane Lewis, hefyd yn gweld cyfle i ddadansoddi wrin a phrofion ar gyfer rhythmau annormal y galon ddigwydd ar yr un pryd, gan wneud “siop un stop” ar gyfer sgrinio diabetes.

Dywedodd: “Clefyd y traed diabetig yw un o gymhlethdodau cronig mwyaf dinistriol diabetes ledled y byd. Byddai gwyliadwriaeth gyfun ar gyfer cymhlethdodau sy’n gysylltiedig â diabetes yn grymuso’r rhai â diabetes trwy gynyddu eu gwybodaeth a’u hymwybyddiaeth o retinopathi sy’n gysylltiedig â diabetes, clefyd cardiofasgwlaidd, clefyd arterial ymylol, niwroopathi a neffropathi.

“Gallai cyfuno gwiriadau diabetes mewn canolfannau cymunedol hyrwyddo ymyrraeth gynnar i gleifion trwy ganfod cymhlethdodau asymptomatig weithiau’n gynharach. Byddai hefyd yn lleihau nifer yr apwyntiadau cleifion allanol a fyddai’n arbed gweithwyr meddygol proffesiynol ac amser y claf trwy brofi am gyflyrau sy’n gysylltiedig â diabetes lluosog ar un adeg, mewn un lle.”

Mae Met Caerdydd yn gweithio ochr yn ochr ag Iechyd Cyhoeddus Cymru i roi cynnig ar y model cyntaf o’i fath yn ei ganolfan sgrinio stryd fawr yn Aberpennar, Rhondda Cynon Taf, yn gynnar yn 2024, ac yna yn ddiweddarach yn y flwyddyn yn ei ganolfan sgrinio yn Llanisien, gogledd Caerdydd.