Nod prosiect wedi’i ysbrydoli gan grefftau ymladd Met Caerdydd yw cefnogi heneiddio’n iach a brwydro yn erbyn dementia

Mae prosiect ymchwil Prifysgol Metropolitan Caerdydd yn defnyddio symudiadau sydd wedi’u dylanwadu gan grefftau ymladd i helpu oedolion hŷn i gadw’n egnïol a chysylltiedig, wrth archwilio manteision posibl ar gyfer lles corfforol a gwybyddol.

Mae’r prosiect Movement Inspired by Martial Arts (MIMA) yn addasu symudiadau, ymarferion a chynhesu o ystod o grefftau ymladd i greu gweithgareddau hygyrch, effaith isel i bobl 50 oed a hŷn, gan gynnwys pobl sy’n byw gyda heriau symudedd neu ddementia.

Dan arweiniad ymchwilwyr Met Caerdydd Dr Zsofia Szekeres a Dr George Jennings o’r Ganolfan Ymchwil Iechyd, Gweithgarwch a Lles (CAWR), mae’r prosiect yn cyfuno arbenigedd mewn cyd-gynhyrchu gweithgarwch corfforol gyda phoblogaethau hŷn ac ymchwil i grefftau ymladd a symudiad.

Mae’r prosiect yn gweithio gyda Women Connect First, NHS Live Well, Age Well, cartref preswyl Ifor Jones Court a chaffi dementia Grangetown Hub Cyngor Caerdydd i ddatblygu a mireinio ymarferion ochr yn ochr â chymunedau lleol, gofalwyr a gweithwyr proffesiynol.

Mae’r tîm ymchwil hefyd wedi creu llawlyfr a set o adnoddau fideo i alluogi Llysgenhadon MIMA cymunedol i arwain sesiynau eu hunain yn y pen draw, gan helpu i sefydlu model cynaliadwy a allai gyrraedd mwy o bobl.

Meddai Dr George Jennings:

“Mae crefftau ymladd yn cynnwys amrywiaeth enfawr o symudiadau ac ymarferion, ond mae ymchwil yn draddodiadol wedi tueddu i ganolbwyntio ar ymarferwyr iau mewn lleoliadau crefft ymladd confensiynol.

“Mae MIMA yn rhoi cyfle i ni feddwl yn wahanol. Trwy addasu’r mudiadau hyn gyda chymunedau, gallwn archwilio sut y gallent gefnogi heneiddio iach mewn ffordd sy’n gynhwysol ac yn bleserus.

“Ein nod yw datblygu rhywbeth y gall cymunedau gymryd perchnogaeth ohono yn y pen draw, gan greu cyfleoedd i bobl fod yn gorfforol egnïol tra hefyd yn cysylltu ag eraill.”

Meddai Dr Zsofia Szekeres:

“Rydyn ni’n gwybod bod cadw’n gorfforol egnïol a chysylltiad cymdeithasol yn bwysig wrth i ni heneiddio, ond mae angen i gyfleoedd fod yn hygyrch ac yn addasadwy i anghenion gwahanol pobl.

“Yr hyn sy’n arbennig o bwysig am MIMA yw ein bod ni’n datblygu’r gweithgareddau ochr yn ochr â’r cymunedau a fydd yn eu defnyddio. Mae hynny’n cynnwys pobl sy’n byw gyda dementia a phobl â heriau symudedd, y mae eu profiadau yn ein helpu i ddeall sut y gellir addasu mudiad wedi’i ysbrydoli gan grefftau ymladd fel y gall mwy o bobl gymryd rhan.”

Mae MIMA yn adeiladu ar waith Actif, Cysylltiedig ac Ymgysylltu Caerdydd a ariennir gan NIHR ac mae wedi derbyn cyllid gan y Loteri Genedlaethol Cymru Gyfan a Rhwydwaith Dementia SPIN-D+. Cefnogwyd y digwyddiadau rhwydweithio a chynllunio cychwynnol gan gyllid sbarduno gan Rwydwaith Arloesi Cymru (WIN) a Chymdeithas Ddysgedig Cymru (LSW).

Gyda chefnogaeth SPIN-D+, mae ymchwilwyr yn gwerthuso dichonoldeb, hygyrchedd a manteision posibl MIMA, gan gynnwys a allai’r rhaglen gyfrannu at leihau’r risg o ddementia trwy gefnogi gweithgarwch corfforol ac ymgysylltu cymdeithasol.

Bydd yr ymchwil hefyd yn archwilio sut y gellir addasu ymarferion ar gyfer pobl sy’n byw gyda dementia neu heriau symudedd, gyda grŵp cynghori amrywiol o arbenigwyr, gofalwyr a chyfranogwyr yn helpu i lywio’r gwaith.

Yr uchelgais tymor hwy yw datblygu model diwylliannol sensitif, dan arweiniad cyfoedion y gellid ei ddefnyddio mewn lleoliadau cymunedol, cartrefi a lleoliadau gofal, gan helpu mwy o oedolion hŷn i aros yn gorfforol egnïol a chysylltiad cymdeithasol.